Jak zbudowane jest oko i co może pójść nie tak. Otwórz poniżej wybraną część, aby przeczytać, czym jest, co robi i jakie dolegliwości mogą się pojawić. Na dole znajdziesz wszystkie choroby oczu.
Dwa fałdy skóry z twardą płytką tkanki łącznej, brzeg z rzęsami, a w nim około trzydziestu gruczołów wydzielających tłuszcz.
Mruganie rozprowadza film łzowy i usuwa kurz, około piętnastu razy na minutę. Tłuszcz z gruczołów zapobiega zbyt szybkiemu parowaniu łez.
Gdy gruczoły się zatykają lub ulegają zapaleniu, film łzowy się pogarsza: pieczenie, strupki lub łzawienie. Zatkany gruczoł może przerodzić się w guzek w powiece.
Warstwa cieńsza niż jedna dziesiąta milimetra na powierzchni oka, złożona z trzech warstw: tłuszczowej, wodnej i śluzowej. Łzy spływają przez kącik oka do nosa.
Utrzymuje powierzchnię gładką i przejrzystą, odżywia rogówkę i zawiera substancje obronne. Bez dobrego filmu łzowego widzenie jest mniej ostre.
Za mało łez lub zbyt szybkie parowanie daje suche, piekące oczy. Co mylące, suche oczy często łzawią. Zatkana droga łzowa powoduje ciągłe łzawienie.
Cienka, przezroczysta błona na białku oka i wewnętrznej stronie powiek, z drobnymi naczyniami.
Chroni powierzchnię oka, utrzymuje film łzowy i wytwarza śluz. Naczynia zapewniają szybką obronę przed infekcją.
Przy podrażnieniu lub infekcji naczynia się rozszerzają i oko robi się czerwone. To prawie zawsze spojówka, a nie samo oko. Alergia też daje czerwone, swędzące, łzawiące oczy.
Przejrzyste okno z przodu, grube na około pół milimetra, bez naczyń krwionośnych i z bardzo wieloma zakończeniami nerwowymi.
To najsilniejsza soczewka oka: około 40 z 60 dioptrii. Jest też pierwszą barierą przed infekcją.
Małe zadrapanie od razu bardzo boli. Zapalenie lub owrzodzenie zagraża wzrokowi i jest pilne. Tu należą też nieregularne kształty, jak astygmatyzm czy stożek rogówki.
Przestrzeń między rogówką a tęczówką, wypełniona przejrzystym płynem, który stale powstaje i odpływa przez filtr w kącie przesączania.
Płyn odżywia rogówkę i soczewkę oraz utrzymuje napięcie oka. Prawidłowe ciśnienie to około 10–21 mmHg.
Gdy odpływ jest utrudniony, ciśnienie rośnie, zwykle powoli i bez bólu. Gdy kąt nagle się zamyka, ciśnienie gwałtownie rośnie z silnym bólem, nudnościami i kręgami wokół świateł: to stan pilny.
Kolorowy pierścień z otworem pośrodku. Czerń, którą widać, to wnętrze oka.
Dwa mięśnie regulują otwór od ok. 2 mm w jasnym świetle do 8 mm w ciemności, by na siatkówkę padało podobnie dużo światła.
Przy zapaleniu wewnątrz oka ruch tęczówki boli, a oko staje się światłowstrętne. Wyraźnie różne źrenice lub źrenica, która nie reaguje, zawsze wymagają szybkiej oceny.
Przejrzysta, elastyczna soczewka za tęczówką, zawieszona na setkach cienkich włókien.
Zmienia kształt, by ustawić ostrość: bardziej wypukła do bliży, płaska do dali. Daje około 20 dioptrii.
Od ok. 40. roku życia soczewka sztywnieje i trudniej ustawić ostrość z bliska. Gdy mętnieje, jest to zaćma: nieostre widzenie, blade kolory, więcej olśnień.
Pierścień mięśni i gruczołów za tęczówką, na którym zawieszona jest soczewka.
Wytwarza płyn oka oraz napina lub rozluźnia włókna soczewki, by ustawić ostrość.
Za dużo płynu lub słaby odpływ podnosi ciśnienie oka. Zapalenie w tym miejscu to część zapalenia błony naczyniowej: ból, światłowstręt i nieostre widzenie.
Przejrzysty żel między soczewką a siatkówką: około 4 ml, prawie sama woda, ok. 80% objętości oka.
Utrzymuje kształt oka i przepuszcza światło.
Z wiekiem żel się rozrzedza, a białko zbija w grudki: nitki i plamki poruszające się z okiem. Gdy odkleja się od siatkówki, mogą pojawić się błyski, a czasem siatkówka się przedziera.
Cienka, przejrzysta warstwa wyściełająca tył oka, z około 120 mln pręcików i 6 mln czopków.
Tu światło zamienia się w sygnały nerwowe. Czopki dają ostrość i kolor, pręciki widzenie o zmroku i na obrzeżach.
Gdy siatkówka się odkleja, część obrazu znika: nadciąga zasłona lub cień. To stan pilny. Cukrzyca i nadciśnienie uszkadzają jej naczynia, zwykle długo przed pojawieniem się objawów.
Obszar ok. pięciu milimetrów w środku siatkówki, tam gdzie pada światło. Znajdują się tu prawie wszystkie czopki.
Wszystko, co widzisz ostro: czytanie, rozpoznawanie twarzy, kolory. Reszta siatkówki daje obraz wokół.
Przy uszkodzeniu otoczenie pozostaje, ale środek znika lub się zniekształca; proste linie falują. Tak wygląda zwyrodnienie plamki i obrzęk plamki.
Wiązka około miliona włókien nerwowych wychodząca z tyłu oka. W tym miejscu nie ma komórek światłoczułych: to plamka ślepa.
Przenosi sygnały do tylnej części mózgu, gdzie powstaje obraz; to mózg widzi, nie oko.
Utracone włókna nie wracają. W jaskrze giną stopniowo, najpierw na obrzeżach pola widzenia, długo niezauważone. Zapalenie nerwu daje szybkie pogorszenie wzroku i ból przy ruchach oka.
Twardówka to mocna biała ściana zewnętrzna, białko oka. Pod nią leży naczyniówka, ciemna warstwa pełna naczyń.
Twardówka utrzymuje kształt oka i chroni jego wnętrze. Naczyniówka odżywia zewnętrzne warstwy siatkówki i pochłania rozproszone światło.
Zapalenie twardówki daje głęboki, świdrujący ból i ciemnoczerwoną plamę, która nie blednie po kroplach. Zapalenie naczyniówki toczy się wewnątrz oka i daje światłowstręt oraz nieostre widzenie.
Sześć mięśni na każde oko, przyczepionych do gałki ocznej i sterowanych przez trzy nerwy czaszkowe.
Poruszają oboma oczami dokładnie razem, by mózg mógł połączyć dwa obrazy w jeden. To daje widzenie głębi.
Gdy mięsień lub nerw źle działa, obrazy się rozjeżdżają i pojawia się podwójne widzenie. Nowe podwójne widzenie, które znika po zasłonięciu jednego oka, należy ocenić tego samego dnia.
Schorzenia, które najczęściej widzimy na konsultacji okulistycznej. Proszę otworzyć dolegliwość, aby przeczytać krótkie wyjaśnienie i objawy alarmowe.
Czerwone oko, często najpierw jedno, potem oba, z pieczeniem lub uczuciem piasku i wodnistą lub lepką wydzieliną; po mrugnięciu widzenie jest wyraźne. Zwykle wirus (często przy przeziębieniu), czasem bakterie, alergia lub podrażnienie. Zapalenie wirusowe mija samo w ciągu jednego–dwóch tygodni; pomagają chłodzenie i sztuczne łzy. Przy bakteriach czasem maść lub krople, przy alergii krople przeciwhistaminowe. Proszę często myć ręce i nie nosić soczewek.
Pieczenie i uczucie piasku, gorsze pod koniec dnia, zmienne nieostre widzenie i — paradoksalnie — łzawienie. Zwykle łzy parują za szybko, bo gruczoły łojowe w brzegu powieki są zatkane; czasem łez jest za mało (wiek, menopauza, leki, zespół Sjögrena). Leczenie: sztuczne łzy bez konserwantów, codzienne ciepło, masaż i oczyszczanie brzegów powiek, przerwy od ekranu; w razie potrzeby zatyczki punktów łzowych lub leki na receptę.
Czerwone, obrzęknięte brzegi powiek, strupki między rzęsami rano i pieczenie, często razem z suchymi oczami i nawracające okresami. Gruczoły w brzegu powieki wytwarzają za dużo lub zbyt gęstej wydzieliny; rolę odgrywają bakterie i choroby skóry, np. trądzik różowaty. To schorzenie przewlekłe: podstawą jest codzienna higiena powiek (ciepły okład, masaż, oczyszczanie), czasem maść.
Jęczmień to bolesny czerwony guzek na brzegu powieki; gradówka to twardy, zwykle niebolesny guzek głębiej w powiece. Widzenie pozostaje normalne. Ciepłe okłady trzy–cztery razy dziennie po dziesięć minut; nie wyciskać. Jęczmień zwykle goi się w ciągu jednego–dwóch tygodni; gradówka może utrzymywać się miesiącami i można ją usunąć, jeśli przeszkadza.
Nagły ostry ból, uczucie ciała obcego, silne łzawienie i światłowstręt. Przyczyną bywa pyłek, opiłek metalu, gałązka, paznokieć lub soczewka. Luźne ciało obce usuwa się, a maść lub krople chronią przed infekcją; rogówka zwykle goi się w ciągu jednego–dwóch dni. Przy substancji chemicznej: najpierw płucz oko przez piętnaście minut letnią bieżącą wodą.
Stopniowo coraz mniej ostre widzenie nawet w dobrych okularach, większe oślepianie, matowe kolory i szybciej zmieniająca się moc okularów. Białka soczewki z latami się zlepiają; po 70. roku życia prawie każdy ma ją w jakimś stopniu. Nie ma kropli na zaćmę; leczeniem jest krótka operacja z wszczepieniem sztucznej soczewki. Termin zależy od tego, jak bardzo przeszkadza.
Na początku brak objawów; później gorsze widzenie po bokach, a widzenie centralne długo pozostaje dobre. Płyn nie odpływa prawidłowo, ciśnienie rośnie, a włókna nerwu wzrokowego powoli zanikają. Ryzyko rośnie z wiekiem, przy jaskrze w rodzinie i dużej krótkowzroczności. Leczenie zwykle zaczyna się od kropli obniżających ciśnienie, stosowanych regularnie, czasem laser lub operacja. Zatrzymuje ono dalsze uszkodzenia, ale ich nie cofa — dlatego ważne jest wczesne wykrycie.
Nitki, kropki lub pajęczynki poruszające się ze wzrokiem, czasem krótkie błyski z boku; samo widzenie pozostaje dobre. Ciało szkliste z wiekiem rzednie i w końcu odłącza się od siatkówki, wcześniej przy krótkowzroczności lub po operacji zaćmy. Siatkówkę bada się przy rozszerzonej źrenicy, aby wykluczyć rozdarcie; bez rozdarcia leczenie nie jest potrzebne, a mózg uczy się ignorować męty.
Zasłona, cień lub ciemne pole nadchodzące z jednej strony, często poprzedzone wieloma mętami lub błyskami, bez bólu. Zwykle przez rozdarcie siatkówki płyn dostaje się pod nią. To stan nagły: im szybciej leczenie, tym więcej wzroku zostaje zachowane. Leczenie jest zawsze zabiegowe (laser, pęcherzyk gazu, opaska wokół oka lub witrektomia); rozdarcie wykryte na czas można przytwierdzić laserem.
Proste linie falują lub się łamią, nieostra lub szara plama w środku obrazu i trudności z czytaniem, choć poruszanie się jest bez problemu. Postać wysiękowa postępuje w dniach–tygodniach, sucha przez lata. Postać wysiękową leczy się zastrzykami do oka; szybki start ratuje wzrok. Na postać suchą nie ma leczenia. Najważniejsze jest rzucenie palenia; codziennie proszę sprawdzać każde oko siatką Amslera.
Długo brak objawów, nawet przy istniejących uszkodzeniach; później plamy, nieostre miejsca lub ubytki w obrazie. Wysoki cukier uszkadza drobne naczynia siatkówki. Stadia: od R0 (brak zmian) i R1 (łagodne) po R2/R3 (skierowanie i leczenie) oraz M1 (płyn w plamce). Kluczowe są regularne zdjęcia siatkówki, dobra kontrola cukru, ciśnienia i cholesterolu oraz niepalenie; zaawansowane stadia leczy się laserem lub zastrzykami.
Zwykle brak objawów, wykrywana przypadkiem; przy bardzo wysokim ciśnieniu nieostre widzenie, często z bólem głowy. Długotrwałe nadciśnienie pogrubia i zwęża małe tętnice (stopień 1–2); przy bardzo wysokim ciśnieniu pojawiają się krwawienia, plamki i obrzęk nerwu wzrokowego (stopień 3–4, stan nagły). Leczenie to obniżenie ciśnienia przez lekarza rodzinnego lub internistę; samo oko zwykle nie wymaga leczenia.
Tępy, ćmiący ból oka, silny światłowstręt, nieostre widzenie i czerwony pierścień wokół rogówki, zwykle w jednym oku i często nawracające. Leczy się je kroplami przeciwzapalnymi i kroplami rozszerzającymi źrenicę; kontroluje się ciśnienie oka. Wczesne leczenie zapobiega trwałym uszkodzeniom.
Praktyczne porady, które możesz stosować samodzielnie w domu. Rozwiń poradę, aby zobaczyć wyjaśnienie, kroki i film instruktażowy.
Ta strona to krótkie podsumowanie i nie zastępuje konsultacji.
